İcra dairesinden gelen bir ödeme emri, borçlu olsanız da olmasanız da ciddiye alınması gereken bir belgedir. Süresinde itiraz edilmeyen takip kesinleşir; bundan sonra maaş, banka hesabı, araç ve taşınmaz haczi gündeme gelir. İlk iş, ödeme emrinin hangi takip türüne ait olduğunu anlamaktır. Bu bilgi belgenin başlığında ve örnek numarasında yazar.
1. Genel haciz yoluyla takip (örnek 7)
Fatura, sözleşme, cari hesap gibi bir belgeye veya hiçbir belgeye dayanmadan başlatılan takiplerdir.
- İtiraz süresi: İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 62 uyarınca ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün.
- Nereye: Takibi yapan icra dairesine, dilekçeyle veya sözlü beyanla. UYAP üzerinden de yapılabilir.
- Etkisi: Süresinde yapılan itiraz, takibi kendiliğinden durdurur. Sebep göstermek zorunlu değildir; “borcum yoktur” demek yeterlidir.
- İmzaya itiraz: Takip, altında imzanız bulunan bir belgeye dayanıyor ve imza size ait değilse bunu ayrıca ve açıkça belirtmeniz gerekir. Aksi hâlde imza kabul edilmiş sayılabilir.
- Yetki itirazı: Takip yetkisiz bir yerde yapılmışsa bu itiraz da aynı süre içinde yapılmalıdır.
İtiraz üzerine alacaklı takibi devam ettirmek için itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yoluna başvurmak zorundadır. Bu süreci itirazın iptali yazımızda anlattık.
2. Çek, bono ve poliçe takibi (örnek 10)
Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde süreler daha kısa, kurallar daha serttir.
- Ödeme süresi on gün, itiraz süresi ise tebliğden itibaren beş gündür (İİK m. 168).
- İtiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır.
- İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Takibin durması için icra mahkemesinin bu yönde karar vermesi gerekir.
- İmzanın size ait olmadığını iddia ediyorsanız bunu beş gün içinde açıkça bildirmelisiniz. İmzasını haksız yere inkâr eden borçlu, takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir.
- Borcun ödendiği, vadenin verildiği, zamanaşımı veya senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığı gibi itirazlar da aynı beş günlük süre içinde yapılmalıdır.
3. İlama dayalı takip (icra emri)
Bir mahkeme kararına dayanan takiplerde borçluya icra emri gönderilir. Bu takiplerde borcun esasına itiraz edilemez; ancak borcun ödendiği, ertelendiği veya zamanaşımına uğradığı gibi sınırlı sebeplerle icra mahkemesine başvurulabilir.
İtiraz etmezseniz
Takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir. Ayrıca borçlunun mal beyanında bulunma yükümlülüğü doğar. Mal beyanında bulunmayan borçlu tazyik hapsiyle, gerçeğe aykırı beyanda bulunan borçlu ise alacaklının şikâyeti üzerine hapis cezasıyla karşılaşabilir (İİK m. 76, 338).
Borçlu değilseniz ama ödemek zorunda kaldıysanız
İtiraz süresini kaçırdıysanız veya itirazınız kaldırıldıysa hâlâ yolunuz vardır:
Menfi tespit davası (İİK m. 72): Borçlu olmadığınızın tespiti için takipten önce veya takip sırasında genel mahkemede dava açabilirsiniz. Takipten sonra açılan davada mahkeme takibi durduramaz; ancak alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat gösterirseniz, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesine karar verebilir.
İstirdat davası: Borçlu olmadığınız parayı icra baskısıyla ödemek zorunda kaldıysanız, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde paranın iadesini isteyebilirsiniz.
Takibin haksız ve kötüniyetli olduğu anlaşılırsa, alacaklı, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
Arabuluculukta dikkat: Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) m. 18/A-16 uyarınca, uyuşmazlık için arabulucuya başvurduktan sonra karşı taraf aleyhinize icra takibi başlatırsa, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açarak takibin durdurulmasını teminatsız olarak isteyebilirsiniz.
Kısa kontrol listesi
- Tebliğ tarihini not alın; süreler bu tarihten işler. Elektronik tebligatta tebliğ, iletiden sonraki beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.
- Ödeme emrinin örnek numarasını kontrol edin: 7 genel haciz, 10 kambiyo senedi.
- İmza size ait değilse bunu ayrı ve açık bir cümleyle bildirin.
- Borcun bir kısmını kabul ediyorsanız, itirazınızı kabul etmediğiniz kısımla sınırlayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığınız için hukuki danışmanlık almanız önerilir.