İlamsız icra takibinde borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse, İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 66 uyarınca takip kendiliğinden durur. Borçlunun itirazında sebep göstermesi bile gerekmez. Alacaklının takibi devam ettirebilmesi için itirazı ortadan kaldırması gerekir. Bunun iki yolu vardır.
İki yol: İtirazın kaldırılması ve itirazın iptali
İtirazın kaldırılması (İİK m. 68): Alacak, borçlunun imzasını kabul ettiği bir belgeye veya resmî bir belgeye dayanıyorsa, alacaklı icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu yol hızlıdır ancak belgeyle sınırlıdır; tanık dinlenmez, ayrıntılı inceleme yapılmaz. Süre, itirazın tebliğinden itibaren altı aydır.
İtirazın iptali (İİK m. 67): Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede dava açarak alacağını her türlü delille ispat eder. Fatura, cari hesap, ticari defterler, e-posta yazışmaları, tanık ve bilirkişi incelemesi bu davada kullanılabilir. Uygulamada en sık başvurulan yol budur.
Hangi mahkemede açılır?
İtirazın iptali davası, alacağın niteliğine göre görevli mahkemede açılır:
- Ticari alacaklar için asliye ticaret mahkemesi,
- Tüketici işlemlerinden doğan alacaklar için tüketici mahkemesi,
- İşçilik alacakları için iş mahkemesi,
- Diğer alacaklar için asliye hukuk veya parasal sınıra göre sulh hukuk mahkemesi.
Arabuluculuk şartını unutmayın
Alacak ticari bir uyuşmazlıktan, tüketici işleminden, iş ilişkisinden veya kira sözleşmesinden doğuyorsa, itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir.
Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) m. 18/A-15 uyarınca, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar bir yıllık dava açma süresi işlemez. Yine de arabuluculuğu sürenin son günlerine bırakmamak gerekir.
Bir yıl kaçırılırsa ne olur?
İtirazın iptali süresini geçiren alacaklı alacak hakkını kaybetmez; genel hükümlere göre alacak davası açabilir (İİK m. 67/5). Ancak bu durumda mevcut takip kendiliğinden devam etmez, kazanılan ilamla yeni bir takip yapmak gerekir ve icra inkâr tazminatı istenemez.
İcra inkâr tazminatı
İtirazın iptali davası kabul edilir ve borçlunun itirazının haksız olduğu anlaşılırsa, borçlu alacaklı lehine hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir (İİK m. 67/2). Takibin haksız ve kötüniyetli olduğu anlaşılırsa, aynı oranda tazminata bu kez alacaklı mahkûm edilir.
Yargıtay uygulamasına göre icra inkâr tazminatına hükmedilebilmesi için alacağın likit, yani borçlu tarafından hesaplanabilir veya belirlenebilir olması gerekir. Miktarı ancak yargılamayla belirlenebilen alacaklarda (örneğin bilirkişi hesabına muhtaç tazminat taleplerinde) bu tazminat istenemeyebilir.
İtiraz eden borçlunun veli, vasi veya mirasçı olması hâlinde tazminata hükmedilmesi için ayrıca kötü niyetin ispatı gerekir.
Alacaklı için kontrol listesi
- İtirazın tebliğ tarihini not alın; bir yıllık süre bu tarihten işler.
- Alacak belgeye dayanıyorsa önce itirazın kaldırılması yolunu değerlendirin.
- Görevli mahkemeyi ve arabuluculuk şartını dava açmadan önce belirleyin.
- Faturaların tebliğ edildiğini ve itiraz edilmediğini gösteren kayıtları, cari hesap mutabakatlarını ve ticari defterleri hazır tutun.
- Takip talebindeki faiz başlangıcı ve oranı, davada da aynen savunulabilecek şekilde belirlenmiş olmalıdır.
Borçlu tarafta iseniz, ödeme emrine karşı haklarınızı bu yazımızda anlattık.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığınız için hukuki danışmanlık almanız önerilir.