Bir kişi vefat ettiğinde geride kalanların yapacağı hemen her işlem, tapuda intikal, banka hesabının kapatılması, aracın devri, kira gelirinin tahsili, mirasçılık belgesi (halk arasında veraset ilamı) ile başlar. Bu belge, kimlerin mirasçı olduğunu ve her birinin terekedeki payını gösterir.
Kim verir?
Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 598’e göre mirasçılık belgesini noterler veya sulh hukuk mahkemeleri verir. Noter yolu genellikle daha hızlıdır: Mirasçılardan biri kimliğiyle herhangi bir notere başvurur, noter nüfus kayıtları üzerinden belgeyi düzenler.
Noterden alınamayan durumlar
Noterlik Kanunu m. 71/B’ye göre aşağıdaki hâllerde noter belge veremez, başvurunun sulh hukuk mahkemesine yapılması gerekir:
- Yargılama gerekiyorsa: Örneğin nüfus kaydında görünmeyen bir mirasçı iddiası, tanık dinlenmesini gerektiren bir durum veya vasiyetname bulunması.
- Nüfus kayıtları yetersizse: Eski tarihli ölümler, kayıt karışıklıkları, yurt dışında gerçekleşmiş ve Türkiye’deki kayıtlara işlenmemiş evlilik, boşanma ya da doğumlar.
- Belgeyi yabancılar talep ediyorsa.
Vasiyetnameyle mirasçı atanmış veya vasiyet yapılmışsa, atanmış mirasçı ya da vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belgeyi de yalnızca sulh mahkemesi verir. Bu belge, tasarrufun diğer mirasçılara bildirilmesinden itibaren bir ay içinde itiraz edilmemişse düzenlenir (TMK m. 598/2).
Mahkeme süreci
Sulh hukuk mahkemesindeki başvuru bir çekişmesiz yargı işidir; mirasçılardan biri tek başına başvurabilir ve diğer mirasçıların davalı gösterilmesi gerekmez. Mahkeme nüfus kayıtlarını getirtir, gerekirse tanık dinler ve kararını verir. Dosyada eksik yoksa süreç kısa sürer.
Uygulamada sık görülen bir durum da alacaklının mirasçılık belgesi istemesidir. Borçlusu vefat eden banka veya kişi, borcu mirasçılara karşı takip edebilmek ya da borçlunun taşınmazını haczedebilmek için, icra dairesinden aldığı yetkiyle mahkemeden mirasçılık belgesi talep edebilir. Mirasçılar bu durumda belgenin kendileri dışında bir başvuruyla çıkarıldığını icra takibinin tebliğiyle öğrenebilir.
Belge yanlışsa ne olur?
Mirasçılık belgesi, aksi ispat edilinceye kadar geçerli bir belgedir; kesin hüküm niteliği taşımaz. Bu nedenle geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598/3). Bir mirasçının belgede gösterilmemesi, payların yanlış hesaplanması veya mirasçı olmayan birinin belgeye girmesi hâlinde mirasçılık belgesinin iptali davası açılabilir.
Noterden alınan belgeye karşı ise menfaati ihlal edilen kişi sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir (Noterlik Kanunu m. 71/C).
Belgeyi aldıktan sonra dikkat edilecek süreler
Mirasın reddi: üç ay. Mirasbırakanın borçları malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Yasal mirasçılar için süre, ölümü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır (TMK m. 606). Mirasçılık belgesi almak tek başına mirası kabul anlamına gelmez; ancak bu süre içinde terekenin olağan yönetimini aşan işler yapmak (malları satmak, hesaplardaki parayı kullanmak gibi) ret hakkını ortadan kaldırabilir (TMK m. 610). Borç durumu belli değilse, bu tür işlemlerden önce hukuki destek almak yerinde olur.
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi. Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’de bulunuyorsa beyanname, ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde verilir. Tapuda intikal ve banka işlemlerinde bu beyannamenin verildiğine dair belge de istenir.
Kısaca
- Nüfus kayıtları açık, vasiyetname yok ve mirasçılar Türk vatandaşıysa noter yeterlidir.
- Kayıt sorunu, vasiyetname, yabancı mirasçı veya yargılama gerektiren bir durum varsa sulh hukuk mahkemesine başvurulur.
- Belgedeki hata her zaman düzeltilebilir; ancak mirasın reddi gibi süreli haklar beklemez.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlığınız için hukuki danışmanlık almanız önerilir.